„Przezroczysty kres świata” Myśliwskiego

Wojna wygania z pałacu pana, przyciąga ciekawość chłopa, dla którego dotąd był on całkiem poza zasięgiem. Tyle tytułem fabuły. „Pałac” Wiesława Myśliwskiego.

Fabułę można zamknąć w tych dwóch linijkach, gdyż, jak to u wiele mistrzów literatury bywa, nie ona odgrywa najistotniejszą rolę. Dzięki niej najpierw poznajemy dwór oczami osoby z zewnątrz, intruza, który wtargnął do środka, lecz nie potrafi pozbyć się lęku przed jego nieobecnymi mieszkańcami. W strachu przed nimi przemyka się pustymi korytarzami, boi się na dłużej zawiesić wzrok na obrazach przedstawiających ród panów wraz ze wszystkimi przodkami.

Z jednego z zetknięć na linii oczy-obraz wynika skojarzenie, a ono z kolei zaklina wędrującego w sen i oto nagle znajdujemy się w miejscu, do którego zmierzamy już od samego początku – w umyśle pana. Dryfuje on przez dzień poprzez spotkania, poprzez obiady i w akompaniamencie śpiewu kanarków. Mimo że zmieniają się odwiedzające pana postaci dramatu, trwa wciąż ten sam dekadencki nastrój.

Wypranie z emocji, brak przeżyć szczęśliwych czy nieszczęśliwych, rozkład, pragnienie śmierci, chęć ucieczki, hulanka do upadłego, póki jeszcze można, odległe związki bez spełnień – „Pałac” to proza pesymistyczna, upadłościowa, analizująca nie tyle rozkład stanów społecznych z początku XX wieku, co rozbierająca na drobne elementy nastroje współczesnego człowieka. W końcu to jemu nie obce są te zagubienia, brak wiary w cokolwiek, eskapizm, niezadowolenie z braku w sytuacji ciągłego nadmiaru, które prowadzi do konkluzji, że:

„Może więc tylko udajemy życie? Wielkie nasze życie. Nasze życie syte, wesołe, spokojne”. /s.111

Dobrobyt stanowi tu o źle-bycie, o frustracji, o zawodzie sobą i światem. Sprawia, że człowiekiem znudził się już nawet Bóg:

„Bóg człowiekowi nie może się znudzić. (…) Tylko ksiądz nie przewidział, że ksiądz Bogu może się znudzić. Cha! Cha! Cha! (…) Bo kto Boga nudzi, nadużywa wyrozumiałości jego, dobroci jego, cierpliwości. Okazuje się więc niegodny jego zaufania. Nawet łaski jego niegodny. W grzechu zatem żyje. I to może w grzechu najcięższym, bo niezawinionym z własnej woli”. /s. 91-92

Jest coś pięknego w tej narastającej, zaogniającej się prozie, co sprawia, że wspaniale odczytuje się ją na głos, nawet bez specjalnego aktorskiego zadęcia. Jest w niej coś tak rozpasanego, że przypomina rozwirowanie bohaterów w „Weselu” Wyspiańskiego. Jest coś momentami tak wzniosłego, że aż krzyczącego o mesjanizmie. I jest coś z Gombrowicza, zmiksowanego z Reymontem z racji tematyki.

Wszystko to sprawia, że lektura męczy. Chociaż doceniam piękno języka i rozkręcający się, intensywny  rytm pisania Wiesława Myśliwskiego, nie czuję się nim zahipnotyzowana i nie kusi mnie, aby sięgnąć po „Widnokrąg” czy „Traktat o łuskaniu fasoli”.

„Pałac” po raz pierwszy ukazał się w 1970 roku. Obecnie można zważyć w ręce i zaopatrzyć się we  wznowioną przez Znak publikację z bardzo trafnie dobraną okładką.

Wiesław Myśliwski, Pałac
Wyd. Znak, Kraków 2010

 

Advertisements

4 uwagi do wpisu “„Przezroczysty kres świata” Myśliwskiego

  1. Joanno, przyłączam się do przedmówcy. „Pałacu” nie czytałam, ale „Traktat…” to najlepsza polska i jedna z najlepszych w ogóle książek, jakie czytałam w ostatnich latach. Warto.

  2. Skoro tak zachęcacie do „Traktatu..” to może jednak kiedyś po niego sięgnę. Za jakiś czas. Na razie dam sobie odetchnąć od Myśliwskiego. ;)

  3. „Pałac” również przeczytałam, i przyznam, że mnie nie zachwycił. Za to „Kamień na kamieniu” i „Traktat..”! To największy żyjący w Polsce prozaik.
    PS. Dziękuję za odwiedziny i polecam się na przyszłość, moim celem jest regularność nt. książek podobna Twojej :)
    Pozdrawiam

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s